Część 2 – Darowizna- grupy podatkowe i zwolnienie z podatku od darowizn – najważniejsze zasady

📚 Seria poradników o darowiźnie

Skrócony opis zawartości

Link

Zgłoszenie darowizny- dlaczego to takie ważne		👉 Kliknij tutaj
📘 Część 1 – Darowizna – czym jest i kiedy powstaje obowiązek podatkowy?	Definicja darowizny Obowiązek podatkowy Przedmiot darowizny Formy darowizny Darowizna dla małoletniego Darowizna od kilku osób	👉 Kliknij tutaj
📄 Część 2 – Grupy podatkowe i zwolnienie z podatku od darowizn – najważniejsze zasady	Grupy podatkowe Grupa tzw. „0” Kwoty wolne od podatku Sposób liczenia limitu Zwolnienie dla tzw. grupy „0”	✅ Czytasz
📄 Część 3 – Zgłoszenie darowizny, terminy i konsekwencje podatkowe	Formularze SD-Z2, SD-3 Termin złożenia formularzy Przedawnienie obowiązku podatkowego Sankcja 20% Typowe błędy	👉 Kliknij tutaj

Darowizna od rodzica, dziecka, małżonka lub rodzeństwa – czy trzeba zapłacić podatek?

Nie zawsze. Najbliższa rodzina może skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku, ale trzeba spełnić warunki określone w ustawie. W przypadku większych darowizn pieniężnych szczególnie istotne są terminowe zgłoszenie SD-Z2 oraz właściwe udokumentowanie otrzymania pieniędzy.

W tym artykule wyjaśniamy m.in. zasady dotyczące grup podatkowych, kwot wolnych od podatku, sposobu liczenia darowizn otrzymanych od tej samej osoby oraz zwolnienia dla tzw. grupy „0”.

Grupy podatkowe

O wysokości kwoty wolnej od podatku decyduje grupa podatkowa, do której zaliczany jest obdarowany. Dla osób należących do najbliższej rodziny ustawa przewiduje dodatkowo możliwość całkowitego zwolnienia z podatku po spełnieniu określonych warunków.

Wyjaśnienie pojęć:

❖ zstępni– dzieci, wnukowie, prawnukowie

❖ wstępni- rodzice, dziadkowie, pradziadkowie

Grupa	Kogo zaliczamy do grupy
tzw. „0”	małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma oraz macochę
I	małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów
II	zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych
III	pozostałe osoby

Uwaga! tzw. grupa „0” nie stanowi odrębnej grupy podatkowej. Jest to potoczne określenie najbliższych członków rodziny, którzy po spełnieniu warunków określonych w art. 4a ustawy mogą korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku.

📘 Przykład

Pytanie Do której grupy należy córka mojej siostry (siostrzenica)?

Odpowiedź Siostrzenica należy do grupy II. Jest traktowana jako zstępna rodzeństwa. Adekwatnie potraktowany byłby wnuczek siostry.

📘 Przykład

Pytanie Do której grupy zalicza się macocha?

Odpowiedź Macocha zaliczana jest do I grupy podatkowej. Jednocześnie dla potrzeb zwolnienia z podatku od spadków i darowizn jest zaliczana do rodziny najbliższej i tzw. grupy „0”.

Podstawa prawna: art. 14 ust. 3 oraz art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn

Kwoty wolne od podatku od spadków i darowizn

Wysokość kwoty wolnej od podatku zależy od grupy podatkowej, do której zaliczany jest obdarowany. Po przekroczeniu tych limitów może powstać obowiązek zgłoszenia darowizny oraz – w zależności od sytuacji – zapłaty podatku.

Obowiązujące kwoty wolne od podatku wynoszą:

★ I grupa podatkowa: 36.120 zł

★ II grupa podatkowa: 27.090 zł

★ III grupa podatkowa: 5.733 zł

W przypadku przekroczenia wskazanych limitów, nadwyżka ponad kwotę wolną może podlegać opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn według stawek właściwych dla danej grupy podatkowej.

Osoby należące do tzw. grupy „0” mogą korzystać ze zwolnienia całkowitego po spełnieniu warunków określonych w ustawie.

Podstawa prawna: art. 9 ustawy o podatku od spadków i darowizn

Jak liczyć limit darowizn z ostatnich 5 lat?

Do wartości ostatnio nabytej darowizny dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie.

W praktyce oznacza to, że przy każdej kolejnej darowiźnie należy sprawdzić, jakie darowizny od tej samej osoby zostały otrzymane w ciągu wcześniejszych 5 lat i zsumować ich wartość. Jeżeli suma darowizn przekroczy kwotę wolną właściwą dla danej grupy podatkowej, może powstać obowiązek złożenia odpowiedniego formularza podatkowego.

💡 Przy kolejnej darowiźnie od tej samej osoby sprawdź, jakie darowizny otrzymałeś od niej w roku bieżącym oraz w ciągu 5 poprzednich lat.

📘 Przykład

Pytanie Otrzymałem darowiznę w czerwcu 2026 r. Wcześniejszą darowiznę od tej samej osoby otrzymałem w lutym 2021 r. Czy darowiznę z lutego 2021 r. należy uwzględnić przy ustalaniu limitu kwoty wolnej od podatku dla darowizny otrzymanej w czerwcu 2026 r.?

Odpowiedź Tak. Przy darowiźnie otrzymanej w 2026 r. uwzględnia się darowizny otrzymane od tej samej osoby od 1 stycznia 2021 r. Oznacza to, że darowizna otrzymana w lutym 2021 r. jest wliczana do łącznej wartości darowizn, którą porównuje się z kwotą wolną od podatku

📘 Przykład

Stan faktyczny Otrzymałem darowizny od mamy w następujących terminach: ❖ grudzień 2020 r. – 2.000 zł ❖ styczeń 2021 r. – 3.000 zł ❖ kwiecień 2022 r. – 4.000 zł ❖ luty 2024 r. – 20.000 zł ❖ marzec 2025 r. – 8.000 zł ❖ kwiecień 2026 r. – 1.000 zł Czy mam obowiązek składania formularza?

Odpowiedź Mama należy do I grupy podatkowej, a jednocześnie jest osobą zaliczaną do tzw. grupy „0”. Dla I grupy kwota wolna wynosi 36.120 zł, natomiast po spełnieniu dodatkowych warunków możliwe jest skorzystanie z całkowitego zwolnienia dla grupy „0” (zwolnienie z podatku). Luty 2024 r. Należy uwzględnić darowizny otrzymane w okresie 5 lat poprzedzających rok 2024, czyli od 1 stycznia 2019 r.: 2.000 zł + 3.000 zł + 4.000 zł + 20.000 zł = 29.000 zł Kwota ta nie przekracza limitu 36.120 zł, dlatego nie powstaje obowiązek złożenia formularza. Marzec 2025 r. W tym przypadku sumujemy darowizny otrzymane od mamy od 1 stycznia 2020 r.: 2.000 zł + 3.000 zł + 4.000 zł + 20.000 zł + 8.000 zł = 37.000 zł Limit został przekroczony, dlatego co do zasady powstaje obowiązek zgłoszenia nabycia darowizny. Kwiecień 2026 r. Przy ostatniej darowiźnie należy uwzględnić darowizny otrzymane od 1 stycznia 2021 r. Darowizna z grudnia 2020 r. nie jest już brana pod uwagę. Obliczenie: 3.000 zł + 4.000 zł + 20.000 zł + 8.000 zł + 1.000 zł = 36.000 zł Suma darowizn nie przekracza limitu 36.120 zł, dlatego nie powstaje obowiązek składania formularza.

Jak oblicza się podatek od darowizny?

Jeżeli darowizna nie korzysta ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, wysokość podatku zależy od grupy podatkowej, do której zaliczany jest obdarowany oraz wartości darowizny.

Podatek nie jest obliczany od całej wartości darowizny, lecz wyłącznie od nadwyżki ponad kwotę wolną od podatku właściwą dla danej grupy podatkowej. Do tak ustalonej podstawy opodatkowania stosuje się stawki podatku określone w ustawie o podatku od spadków i darowizn. W przypadku nabycia, które podlega opodatkowaniu, wysokość podatku ustala właściwy organ podatkowy w decyzji.

Im dalszy stopień pokrewieństwa pomiędzy darczyńcą a obdarowanym, tym wyższy może być podatek.

Ważne! Wysokość zobowiązania podatkowego ustala naczelnik urzędu skarbowego w decyzji podatkowej. W przypadkach, w których podatek pobiera notariusz jako płatnik, podatek jest pobierany w związku z dokonywaną czynnością.

Stawki podatku do wyliczeń podatku od darowizn: art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

📘 Przykład

Stan faktyczny Teść przekazał darowiznę o wartości 50.000 zł. Teść należy do I grupy podatkowej (jednocześnie nie spełnia wymogów tzw. grupy „0”). W 5 ostatnich latach nie otrzymałem innej darowizny od teścia.

Odpowiedź Kwota wolna dla I grupy: 36.120 zł. Podstawa opodatkowania: 50.000 – 36.120 = 13.880 zł Do tej kwoty stosuje się stawki podatku określone w ustawie.

📘 Przykład

Stan faktyczny Otrzymuję darowiznę 60.000 zł od ciotki (II grupa podatkowa – rodzeństwo rodziców). Rok wcześniej otrzymałem również darowiznę w wysokości 20.000 zł od tej samej ciotki

Odpowiedź Kwota wolna dla II grupy: 27.090 zł. Podstawa opodatkowania: 80.000 zł (suma darowizn otrzymanych od tej samej osoby w roku otrzymania ostatniej darowizny i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok) – 27.090 zł = 52.910 zł. Od tak ustalonej podstawy podatek oblicza się według skali właściwej dla II grupy podatkowej, z uwzględnieniem zasad dotyczących wcześniejszych nabyć od tego samego darczyńcy.

Podstawa prawna: art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Co zrobić krok po kroku, gdy darowizna nie korzysta ze zwolnienia

Na podstawie ustawy o podatku od spadków i darowizn:

1. Ustalić relację z darczyńcą – od tego zależy grupa podatkowa (I, II, III) i kwota wolna. 

2. Zsumować wszystkie darowizny od tej osoby z ostatnich 5 lat – razem z bieżącą darowizną.

3. Sprawdzić, czy łączna wartość przekracza kwotę wolną dla danej grupy (36.120 zł, 27.090 zł, 5.733 zł).

4. Jeżeli przekracza – w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego złożyć zeznanie SD-3 do właściwego urzędu skarbowego (chyba że podatek pobiera notariusz przy akcie notarialnym- brak zgłoszenia SD-3).

5. Podatek co do zasady wyliczy urząd, stosując skalę z art. 15 ustawy o podatku od spadków i darowizn – od nadwyżki ponad kwotę wolną.

Uproszczone wyjaśnienie pojęć:

★ SD-Z2– zgłoszenie w przypadku chęci skorzystania ze zwolnienia dla tzw. grupy „0”

★ SD-3– zgłoszenie w celu rozliczenia podatku od darowizn

Szerzej o wyżej wymienionych pojęciach w kolejnej części wpisu.

Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla tzw. grupy „0”

Przekroczenie kwoty 36.120 zł w przypadku darowizn otrzymanych od tej samej osoby w ciągu 5 lat nie oznacza konieczności zapłaty podatku przez osoby należące do tzw. grupy „0”. Mogą one skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, jeżeli spełnią wszystkie poniższe warunki:

★ darczyńca należy do tzw. grupy „0”,

★ zgłoszenie darowizny naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego,

★ w przypadku darowizny środków pieniężnych- otrzymanie środków pieniężnych na rachunek bankowy/rachunek w SKOK lub przekaz pocztowy.

Co do zasady niespełnienie któregokolwiek z powyższych warunków powoduje utratę prawa do zwolnienia.

Podstawa prawna: art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn

Spóźnione SD-Z2 w 2026 roku – czy można przywrócić termin?

⚠️ Ważna zmiana od 7 stycznia 2026 r.

Termin na złożenie SD-Z2 może zostać przywrócony, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wniosek o przywrócenie terminu należy złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, jednocześnie składając SD-Z2. Możliwość przywrócenia terminu dotyczy nabycia od 7 stycznia 2026 r. oraz wcześniejszych nabyć, jeśli sześciomiesięczny termin nie upłynął do 7 stycznia 2026 r.

Podstawa prawna: art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn

Co się dzieje, jeżeli nie spełnię warunków zwolnienia?

Zwolnienie nie przysługuje i należy rozliczyć podatek od spadków i darowizn (powyżej limitu).

Co jeśli nie zgłosiłem darowizny w terminie, a mogło przysługiwać mi zwolnienie po zgłoszeniu w terminie?

W przedstawionej sytuacji:

❖ zwolnienie co do zasady nie przysługuje i należy rozliczyć podatek od spadków i darowizn,

❖ do kwoty należności należy doliczyć odsetki,

❖ jeżeli niezłożenie wymaganego formularza może stanowić czyn zabroniony na gruncie Kodeksu karnego skarbowego, podatnik może rozważyć złożenie czynnego żalu. Czynny żal może pozwolić uniknąć odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe, jeżeli zostanie złożony skutecznie. Nie przywraca on jednak terminu do złożenia formularza ani nie zwalnia z obowiązku zapłaty podatku i odsetek.

Ważne! Co do zasady niezłożenie formularza SD-Z2 w ustawowym terminie powoduje utratę prawa do zwolnienia. W określonych przypadkach możliwe jest jednak przywrócenie terminu, jeżeli podatnik spełni warunki określone w przepisach (o czym była mowa wyżej).

Przykład

Stan faktyczny Ojciec przekazał córce 120.000 zł przelewem. Córka zgłosiła darowiznę na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy.

Odpowiedź W przypadku wypełnienia warunków korzysta ze zwolnienia z podatku. W przypadku niespełnienia warunków zwolnienia córka składa formularz SD-3 i rozlicza podatek.

Przykład

Stan faktyczny Matka wręczyła synowi 80.000 zł w gotówce. Syn złożył formularz SD-Z2 w terminie.

Odpowiedź Pomimo zgłoszenia zwolnienie może nie przysługiwać, ponieważ środki pieniężne nie zostały przekazane w sposób wymagany do skorzystania ze zwolnienia. Samo zgłoszenie darowizny na formularzu SD-Z2 nie zastępuje obowiązku udokumentowania otrzymania środków w wymaganej formie.

📚 Podstawa prawna artykułu:

➔ ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

⚠️ Uwaga: Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i został opracowany na podstawie przepisów obowiązujących na dzień jego publikacji. Ze względu na obszerność regulacji oraz liczne wyjątki przedstawione informacje zawierają uproszczenia i nie stanowią porady prawnej ani porady podatkowej. Każdy stan faktyczny wymaga indywidualnej analizy.

💬 Jeżeli masz wątpliwości dotyczące zgłoszenia darowizny lub chcesz sprawdzić, czy możesz skorzystać ze zwolnienia podatkowego, skontaktuj się z naszą Kancelarią. Pomożemy przeanalizować Twoją sytuację i wskazać właściwe rozwiązanie.